Installatie 4x8x2 m.
Confrontatie"
Tekst: Ds Bart Thijs, predikant te Geldrop

Het komt niet zo veel voor, dat kunstenaars in bijbel­verhalen een werkelijk nieuwe dimensie blootleggen. Wat mij betreft is "Het Laatste Avond­maal" van Tjaco­lien Wier­sma hier­op een indrukwek­kende uitzon­dering.

Wat toont het werk en roept het op bij de beschouwer? We zien een meterslange tafel met daaromheen dertien hoge stoe­len, waarvan één - de middelste - groter dan de andere. De op­stelling verwijst ondubbelzinnig naar de laatste maaltijd van Jezus met zijn leerlingen, waar­over de evangelist Johannes ver­telt. Jezus wast aan tafel de voeten van de leer­lingen. Een gebaar van dienst­baar­heid ten einde toe. Een schokkend gebaar ook­, omdat het alle verhoudingen omkeert. Wie had dat ooit meegemaakt: een Heer, die Knecht wordt? Is dat niet bescha­mend, zo'n Heer, die zich verlaagt tot het niveau van een slaaf? Moet zo iemand onze Redder, de Messias zijn? Moet dit liefde heten?

Op de tafel staat voor de stoel van Jezus een opvallend grote keramische schaal. De precieze inhoud blijft in het midden. Men kan - in de context van het verhaal - denken aan het water voor de voetwassing of aan het brood, dat aan tafel gebroken wordt om rond te geven. Hoe dan ook bevat hij de tekenen van een groot geheim, het geheim van een goddelijke leven­scheppen­de liefde, die door mensen ontvan­gen en rondgedeeld mag wor­den. De schaal staat voor Ont­vangen en Geven. Hij repre­sen­teert de liefde, die Jezus ontvangen en uitgestraald heeft. In deze liefde heeft Hij ten slotte zichzelf gegeven, "uitgego­ten" als reinigend en dorstlessend wa­ter, zichzelf rondge­deeld als brood des levens en als de wijn van het Ko­nink­rijk.

Wat voegt Tjacolien Wiersma toe aan het verhaal? Misschien vooral dit: de enorme verwarring en vertwijfeling, die Jezus met zijn aanbod van onvoorwaardelijke liefde bij mensen los­maakt.

Uit de ontelbare verbeel­dingen van “Het Laat­ste Avond­maal” in de kunstge­schiedenis spreekt vaak een positieve, gelovige verheerlijking van Jezus. Dat is ook het geval bij de historische werken die model stonden voor deze installatie. Het betreft werken van de Itali­aan­se Re­naissance­schil­ders Castagno en Tintoretto. Hierop wijzen de menselijke reacties duidelijk naar Chris­tus als het stralende middelpunt.

Bij Tjacolien Wiersma's werk is het of de menselijke verwarring, die in het traditionele werk een van de "verwij­zende middelen" is, tot hoofdin­houd wordt. Dit "Laatste Avond­maal" ver­kon­digt of predikt dan ook geen evangelie, als ging het, zoals bij veel tradi­tionele kunst, om een ver­kapte preek. Het stelt vooral diepgaande exis­tentiële vragen. Mis­schien is dat wat de kunst, en zeker "moderne" kunst, kan toevoe­gen aan bij­belver­halen.

Die vragen worden opgeroepen door de lege stoelen: het zijn de stoelen, waarop iedereen zou kunnen plaatsnemen. Het enig uitgeschilderde beeldelement is het paneel boven Jezus' stoel. We zien een vrouwfiguur in hefti­ge tweestrijd. De dramatische vormentaal waarin haar emoties zijn opge­roepen steekt scherp af tegen de strenge klas­sieke orde aan ta­fel. De vrouw beeldt de verscheurdheid, de ontzetting van de leerlin­gen uit, als de Heer gezegd heeft, dat één van hen hem verra­den zal : "Ben ik het Heer?". Een ontzetting, die misschien bij de één de kleur heeft van eerlijke verontwaardi­ging (de discipelen) maar bij de ander van schijn­hei­ligheid ( Judas). Hoe dan ook een mens wordt, oog in oog met deze Heer, gecon­fron­teerd met een moeilijke vraag: wie ben ik ten overstaan van God en zijn alleswegschenkende liefde?

"Ben ik het Heer"? Inderdaad: Willen of kunnen wij een Heer, die door slaaf te worden Gods liefde toont, bij ons binnen­laten? Laten wij ons raken en verande­ren? Hoe langer ik mij in "Het Laatste Avond­maal” ver­diep, hoe minder ik mij aan deze vragen kan onttrek­ken. Of ik wil of niet, ik moet van toe­schouwer medespe­ler worden. Mede­speler in ­welk spel? In het spel van het ontvangen en uit­beel­den van de Messiaanse liefde? Of medespe­ler in het spel van zwakheid, verraad en macht zoals Judas?

Bart Thijs.

Bart Thijs is predikant te Geldrop en schrijver van o.a. “Geloven uit de Kunst ? ”,1990.